-
montreux bogazlar sozlesmesi - gündelik anlamları...
Ücretsiz İngilizce - Türkçe - Almanca - Fransızca - İtalyanca - İspanyolca - Japonca sözlük sitesi Online Sözlük
montreux bogazlar sozlesmesi
1) tam metni soyedir:
bogazlar rejımı hakkinda montreux 'de 20 temmuz 1936 tarıhînde îmza edılen mukavelename
hasmetlı bulgarlar kirali, fransa cumhurıyetı reısı, hasmetlı büyük brıtanya, ırlanda ve denızasiri brıtanya ülkelerı kirali ve hındıstan ımparatoru, hasmetlı elenler kl-rali, hasmetlı japonya ımparatoru, hasmetlı romanya kirall, türkıye cumhurıyetı reısı, sovyetık sosyalıst cumhurıyetlerı birlıöı merkezı ıcra komıtesı ve hasmetlı yugoslavya kirali:
bogazlar umumî tabiri altinda ifade edilen çanakkale bogazi, marmara denizi ve karadeniz bogazindan geçisi ve seyri-sefaini lozan'da 24 temmuz 1923 tarihinde imza edilmis olan sulh muahadenamesinin 23üncü maddesile tespit edilen prensibi, türkiye'nin emniyeti ve karadeniz sahildari devletlelerin karadeniz’deki emniyeti çerçevesi dahilinde, koruyacak tarzda tanzim etmek arzusu ile mütehassis olarak;
ısbu mukavelenameyi 24 temmuz 1923 tarihinde lozan'da imza edilmis olan mukavelenamenin yerine ikameye karar vermisler ve murahhas olarak atideki zevati tayin etmislerdir:
hasmetlı bulgarlar kirali:
doktor nicolas p. nicolav, orta elçi, hariciye ve mezahib nezareti katibi umumîsi;
m. pierre neicov, orta elçi, hariciye ve mezahib nezareti siyasi ısler müdürü.
fransacumhurıyetı reısı m. paul boncour, ayan meclisi azasi, akvam cemiyetinde fransa daimî murahhasi, sabik basvekil, sabik hariciye nazari, legion d'honneur nisa-ninin chevalier rütbesini ve harp salibini haiz;
m. henri ponsot, fransa cumhuriyeti ankara fevkalade büyük elçisi ve murahhasi, legion d'honneur nisaninin grand ofticier rütbesini haiz.
hasmetlı büydk brıtanya, ırlanda ve denızasiri brıtan-ya ülkelerı kirali ve hındistan ımparatoru:
büyük britanya, simalî ırlanda ve her biri ayri ayri akvam cemiyeti azasi bulunmayan britanya ımparatorlugu sair bütün aksami için:
asaletli lord stanley, p.c., m., c. m. p., bahriye nezareti parlamento azasi müstesari;
avustralya commonwealth'i için:
asaletli stanley melbourne bruce, c.h., m.c., avustralya commonwealth'inin londra'daki fevkalade komiseri;
hasmetü elenler krali:
m. nicolas politis, yunanistan'in paris orta elçi ve fevkalâde murahhasi, sabik hariciye naziri;
m. raoul bibica rosetti, yunanistan'in akvam cemiyeti nezdinde daimî murahhasi.
hasmetlı japonya ımparatoru:
m. naotake sato, jusammi, soleil-levant nisaninin birinci rütbesini haiz, paris fevkalade büyük e!çi ve murahhasi;
m. masa-aki hotta, jushii, soleil-levant nisaninin ikinci rütbesini haiz, bern fevalade murahhasi ve orta elçisi.
hasmetlı romanya kirali:
m. nicolas titulesco, hariciye naziri;
m. constantin contzesco, orta elçi, avrupa ve beynelmilel tuna ko-misyonlari romanya murahhasi;
m. vespaien pella, lahey fevkalade murahhas ve orta elçisi. türkıye cumhurıyetı reısı:
dr. rüstü aras, hariciye vekili, ızmir mebusu;
suad davaz, türkiye cumhuriyeti paris fevkalade büyük elçisi ve murahhasi;
numan menemencioglu, türkiye büyük elçisi, hariciye vekaleti umu-mîkatibi;
asim gündüz, korgeneral, genelkurmay ıkinci baskani;
necmeddin sadak, akvam cemiyeti nezdinde türkiye daimi murahha-si, sivas mebusu, büyük millet meclisi hariciye encümeni mazbata muharriri.
sovyetık sosyalıst cumhurıyetlerı merkezı ıcrakomıtesı:
m. maxime litvinoff, sovyetik sosyalist cumhureyetleri birligi merkezi ıcra komitesi azasindan, hariciye halk komiseri.
hasmetlı yugoslavya kirali:
m. ivan soubbotitch, akvam cemiyeti nezdinde yugoslavya kralligi daimi murahhasi.
bu zevat usulüne muvaffik ve muteber görülen salahiyetnamelerini ibraz ettikten sonra asagidaki hükümleri kararlastirmislardir:
madde-1.
yüksek akid taraflar bogazlarda denizden geçis ve seyrisefain serbestisi prensibini kabul ve tayin ederler.
bu serbestinin istimali bundan böyle isbu mukavele hükümleri ile tanzim edilir.
kisim 1
tıcaretgemılerı
madde 2.
sulh zamaninda, ticaret gemileri, sancak ve hamule ne olursa olsun, gündüz ve gece, asagidaki 3 ncü maddenin hükümleri mahfuz kalmak üzere, hiç bir merasime tabi olmadan bogazlardan geçis ve seyrisefain tam serbestisinden müstetid olacaklardir. bu gemiler bogazlarin hiç bir limaninda tevak-kuf etmeksizin transit suretile geçtikleri takdirde türkiye alakadar makamlari tarafindan cibayeti bu mukavelenamenin 1 nci lahikasinda derpis edilen rüsum veya tekaliften baska hiç bir rüsum veya tekalife tabi tutulmayacaktir.
bu rüsum veya tekalifin cibayetini teshil etmek için bogazlardan geçecek ticaret gemileri 3 ncü maddede tasrih edilen merkezin memurlarina isimleri, tâbiiyetlerini, tonajlarini, gidecekleri yeri ve nereden geldiklerini bildireceklerdir.
kilavuzluk ve römorkaj ihtiyarî kalir.
madde 3.
ege denizinden veya karadenizden bogazlara dahil olacak her gemi, beynelmilel sihhî hükümler çerçevesi dahilinde türk nizamlarile vazedilmis olan sihhî kontrola tabi olmak için bogazlar medhaline yakin bir sihhat merkezinde tevakkuf edecektir. temiz patentleri olan veyahut isbu maddenin 2nci fikrasindaki hükümleri sümulüne girmediklerini tasdik eden sihhî bir beyanname ibra eyleyen gemiler için bu kontrol gündüz ve gece mümkün olan azamî süratle icra edilecek ve bu gemiler bogazlardann geçisleri esnasinda baska hiç bir tevakkufa mecbur edilmiyeceklerdir.
ıçinde veba, kolera, sarihumma, lekelihumma veya çiçek vakalari bulunan veyahud içinde yedi günden az bir zaman evvel bu hastaliklar bulunmus olan gemilerle bulasik bir limani bes defa 24 saatten az bir zamandan beri terketmis olan gemiler turk makamlarinin tayin edebilecekleri sihhat zabita memurlarini irkap etmek üzere bundan evvelki fikrada tasrih edilen sihhat merkezinde tevakkuf edeceklerdir. bundan dolayi hiç bir rüsum ve tekalif alinmiyacak ve sihhat zabita memurlari bogazlarin mahrecinde bir sihhat merkezinde indirileceklerdir.
madde 4.
harp zamaninda, türkiye muharip olmadigi takdirde, ticaret gemileri, sancak ve hamule ne olursa olsun, 2 nci ve 3 ncü maddelerde derpis edilen seriat dairesinde bogazlarda geçis ve seyrüsefer serbestisinden müstefid olacaklardir. kilavuzluk ve romorkaj ihtiyarî kalir.
harp zamaninda, türkiye muharip oldugu takdirde, türkiye ile harp eden bir memlekete mensup olmayan ticaret gemileri, düsmana hiçbir suret-le muzaharet etmemek sartiyle, bogazlardan geçis ve seyrüsefer serbesti-sinden müstefid olacaklardir.
bu gemiler bogazlara gündüz girecekler ve geçis her defasinda türk makamlari tarafindan gösterilecek yoldan vaki olacaktir.
madde 6.
türkiye kendini pek yakin harp tehlikesi tehdidine maruz telakki ettigi takdirde yine 2 nci madde hükülerinin tatbikine devam edilecektir. ancak ge-milerin bogazlara gündüz girmeleri ve geçisin, her defasinda türk makamlari tarafindan gösterilen yoldan vaki olmasi lazimdir.
kilavuzluk bu takdirde mecburi kilinabilecek, ancak ücrete tabi olmiyacaktir.
madde 7.
(ticaret gemileri) tabiri isbu mukavelenamenin ikinci kismiyle istihdaf edilmemis bütün gemilere samildir.
kisim ii.
harp gemılerı
madde 8.
ısbu mukavele mucibince harp gemileri ve onlarin vasiflari ile tonajlarinin hesabi için muteber olacak tarif isbu mukavelenamenin ikinci lahikasinda olan tarifdir.
madde 9.
askerî bahriyenin, mayi olsun olmasin, mahrukat nakli için hassaten insa edilmis olan yardimci gemileri 13 üncü maddede istihdaf olann mütekaddim ihbara tabi tutulmayacak ve bogazlari münferiden geçmek sartile 14 ve 18 inci maddeler mucibince tahdide tabi tonajlar hesabina girmeyeceklerdir. bununla beraber sair geçis seraiti hususunda harp gemilerine kiyasen muameleye tabi tutulmakta berdevam olacaklardir.
bundan evvelki fikrada istihdaf edilen yardimci gemiler, derpis edilen istisnadan ancak teslihatlari: sabit hedeflere karsi azamî 105 milimetre çapinda iki top; ve hava hedeflerine karsi azami 75 milimetre çapinda iki silahdan fazlasini ihtiva etmedigi takdirde istifade edebileceklerdir.
madde10.
sulh zamaninda hafif su üstü gemileri, küçük muharebe gemileri ve
yardimci gemiler, gerek karadenize sahildar olan gerek olmiyan devletlere mensup bulunsunlar, hiç bir rüsum ve tekalife tabi tutulmadan bogazlardan geçis serbestisinden istifade edeceklerdir; su sart ile ki, bunlar bogazlara gündüz ve asagidaki 13 ncü ve müteakip maddelerde derpis edilen seriat dairesinde girerler.
yukaridaki fikrada istihdaf edilen siniflara dahil olan gemilerden gayri harp gemileri ancak 11 ve 12 nci maddelerde derpis edilen hususî serait dahilinde geçis hakkini haiz olacaklardir.
madde11.
karademz sahildari devletler 14 üncü maddenin 1 nci fikrasinda derpis edilen tonajdan yüksek bir tonajda bulunan hatti-harp gemilerini, bogazlardan geçirmege mezundurlar, su sart ile ki: bu gemiler bogazlari birer birer ve refaketlerinde en çok iki torpido ile geçerler.
madde12.
karadeniz sahildari devletler, bu deniz haricinde insa ettirdikleri veya satin aldiklari denizalti gemilerini, eger tezgaha konma veya mübayaadan türkiye'ye vakti zamaniyle haber verilmis ise, üssübahrilerine iltihak etmek üzere, bogazlardan geçirmek hakkini haiz olacaklardir.
mezkur devletlere ait denizallti gemileri, bu hususta türkiye'ye tasrihat verilmek sartiyle, bu deniz haricinde kain tezgahlarda tamir edilmek üzere keza bogazlardan geçebileceklerdir.
gerek birinci ve gerek ikinci takdirde denizalti gemileri gündüz ve su üstünde seyrüsefer edecekler ve bogazlardan münferiden geçeceklerdir.
madde13.
harp gemilerinin bogazlardan geçmesi için türkiye hükümetine siyasî tarik ile bir mütekaddim ihbar vaki olmak lazimdir. bu mütekaddim ihbarin normal müddeti sekiz gün olacaktir; ancak karadeniz sahildari olmiyan dev-letler için bu müddetin onbes güne iblagi arzuya sayandir. bu mütekaddim ihbarda gemilerin gidecekleri mahal isimleri, tipleri ve adetleri ile azimette ge-çis ve ledelicab, avdette geçis tarihleri tasrih edilecektir. her tarih tebeddülü üç günlük bir mütekaddim ihbara mevzu teskil edecektir.
azimet geçisinde bogazlara giris ilk mütekaddim ihbarda gösterilen ta-rihten itibaren bes gün zarfinda vuku bulunmalidir. bu mühletin inkizasindan sonra, ilk mütekaddim ihbar için oldugu gibi, ayni serait dahilinde yeni bir mütekaddim ihbar verilecektir.
geçis esnasinda bahrî kuvvet kumandani, tevakkufa mecbur olmaksi-zin, çanakkale veya karadeniz bogazlari medhalindeki bir isaret istasyonu-na emri altindaki kuvvetin sarih tesekkülünü bildirecektir.
madde 14.
ısbu mukavelenamenin 11 nci maddesinde ve 3 üncü lahikasinda der-pis edilen ahval müstesna olmak üzere, bogazlarda transit halinde bulunabi-lecek ecnebi bahri kuvvetlerin azamî tonaj mecmuu 15.000 tonu tecavüz etmiyecektir.
her halde bundan evvelki fikrada istihdaf edilen kuvvetler dokuz gemiden ziyade olamaz.
karadenize sahildar olan veya olmayan devletlere ait olup, 17 inci madde ahkamina tevfikan bogazlardaki bir limani ziyaret eden gemiler bu to-naja dahil olmiyacaklardir.
keza geçis esnasinda hasara ugrarnis olan harp gemileri bu tonaja dahil olmiyacaklardir; bu gemiler tamirat esnasinda, türkiye tarafindan isdar edilen hususî emniyet ahkamina tabi tutulacaklardir.
madde 15.
bogazlarda transit olarak bulunan harp gemileri hamil bulunabilecekleri hava sefinelerini hiç bir suretle kullanamazlar.
madde16.
bogazlarda transit olarak bulunan harp gemileri, hasar veya deniz arizasi halleri müstesna olmak üzere, geçislerine muktezi müddetten fazla bogazlarda kalamazlar.
madde 17.
yukaridaki maddelerin ahkami herhangi bir tonaj veya tesekkülde bir bahrî kuvvetin, türkiye hükümetinin daveti üzerine bogazlardaki bir limana mahdud bir müddet için bir nezaket ziyaretinde bulunmasina hiç bir suretle mani olamaz. bu kuvvet bogazlari geldigi yoldan terkedecektir. su kadar ki, 10., 14 ve 18 nci maddeler ahkami mucibince bogazlardan transit olarak geçmek için matlup seraiti haiz ise bu hükümden müstesnadir.
madde-18.
1-karadeniz sahildari olmayan devletlerin sulh zamaninda bu denizde bulundurabilecekleri tonaj mecmuu asagidaki veçhile tahdit edilmistir:
a) asagidaki (b) fikrasinda derpis edilen hal müstesna olmak üzere, mezkur devletlerin mecmu tonaji 30.000 i tecavüz etmiyecektir;
b) sayet herhangi bir zaman karadenizin en kuvetli filosunun tonaji is-bu mukavelenamenin imzasi tarihinde bu denizde en kuvvetli olan filonun to-najini, asgarî 10.000 ton tecavüz ederse (a) fikrasinda tasrih edilmis olan 30.000 tonluk mecmu tonaj o derecede ve azami 45.000 tona varincaya dei-gin tezyid edilecektir. bu maksatla, sahildar her devlet isbu mukavelename-nin 4 ncü lahikasina tevkifan türkiye hükümetine her senenin 1 kanunusani ve 1 temmuz tarihlerinde karadenizdeki filosunun tonaj yekönunu bildire-cektir ve türkiye hükümeti bu malumati sair yüksek akid tarafllara ve keza akvam cemiyeti umumî katibine isal edecektir.
c) karadenize sahildar olmayan devletlerden herhangi birinin bu de-nizde bulundurabilecegi tonaj yukarida a) ve b) fikralarinda istihdaf edilen mecmu tonajin üçte ikisini tecavüz etmiyecektir.
d) bununla beraber karadeniz sahildari olmayan bir veya bir kaç dev-let bu denize, insanî bir maksatla bahrî kuvvetler göndermek istedikleri tak-dirde, mecmuu hiç bir ihtimalde 8.000 tonu tecavüz edemiyecek olan bu kuv-vetler isbu mukavelenamenin, 13 ncü maddesinde derpis edilen mütekaddim ihbara llüzum olmaksizin asagidaki serait dahilinde türkiye hükümetinden istihsal edecekleri müsaade üzerine karadenize girebileceklerdir: eger yuka-ridaki a) ve b) fikralarinda istihdaf edilen tonaj mecmuu dolmamissa ve gön-derilmesi talep edilen kuvvetlerle tecavüz edilmeyecek ise türkiye hükümeti kendisine vaki olan talebi aldiktan sonra en kisa bir müddet zarfinda mezkür müsaadeyi i:a edecektir. sayed mezkur mecmu tonaj zaten istimal edilmis bulunuyorsa veya gönderilmesi talep edilen kuvvetlerle bu yekün tecavüz edilecek ise, türkiye hükümeti, bu müsaade talebinden karadeniz sahildari devletleri derhal haberdar edecek ve eger bu devletler, haberdar edildikle-rinden 24 saat sonra bir itiraz serdetmezler ise alakadar devletlere, talepleri hakkinda verdigi karari en geç kirk sekiz saatlik nizami bir mühlet zarfindan bildirecektir.
karadenize sahildar olmayan devletler bahrî kuvvetlerinin, karadenize bundan sonraki her duhulü ancak yukariki a) ve b) fikralarinda derpis edilen mecmu tonajin müsaadesi nisbetinde olacaktir.
2- karadenizde bulunmalarinin maksadi ne olursa olsun, sahildar olmayan devletlerin harp gemileri bu denizde yirmi bir günden ziyade kalama-acaklardir.
madde 19.
harp zamaninda, türkiye muharip olmadigi takdirde, harp gemileri 10 ila 18 inci maddelerde tasrih edilen seraitin ayni serait dahilinde bogazlarda tam bir geçis ve seyrisefain serbestîsinden müstefid olacaklardir.
bununla beraber muharip herhangi bir devletin harp sefinelerinin bo-gazlardan geçmesi memnu olacaktir; su kadar ki, isbu mukavelenamenin 25 inci maddesinin tatbiki sümulune giren haller ve keza akvam cemiyeti misaki çerçevesi dahilmde aktedilip mezkur misakin 18 inci maddesi ahkami muci-bince tescil ve nesredilen ve türkiye'yi bagliyan bir mütekabil müzaheret mu-ahedenamesi mucibince, tecavüze düçar olan bir devlete yapilacak müzahe-ret halleri bundan müstesnadir.
yukaridaki fikrada derpis edilen istisnaî ahvalde 10 ila 18 nci madde-lerde tasrih edilen tahdidat kabili tatbik olmiyacaktir.
yukanki 2 nci fikrada vazedilen geçis memnuiyetine ragmen, karade-nize sahildar olan veya olmayan muharip devletlere aid olup da mensup bu-lunduklari limanlardan ayrilmis bulunan harp gemileri bu limanlara iltihak et-mek müsaadesini haizdirler.
muharip harp gemilerinin bogazlarda bir güna zabt ve musadereye te-vessül etmeleri, muayene hakkini icra eylemeleri veya diger herhangi bir hasmane harekette bulunmalari memnudur.
madde 20.
harp zamaninda, türkiye muharip oldugu takdirde, 10 ila 18 nci maddeler ahkami tatbik edilmeyecektir; harp gemilerinin geçmesi tamamen türkiye hükümetinin rey ve ihtiyarina birakilacaktir.
madde21.
türkiye, kendisi pek yakin bir harp tehlikesi tehdidine maruz telakki et-tigi takdirde, isbu mukavelenameenin 20 nci maddesi ahkamini tatbik hakki-ni haiz olacaktir.
yukaridaki fikranin türkiye'ye verdigi salahiyetin türkiye tarafindan is-timalinden evvel bogazlardan geçmis olup bu suretle mensup bulunduklari limanlardan ayrilmis bulunan harp gemileri bu limanlara iltihak edebilecekler-dir. bununla beraber surasi mukarrerdir ki, türkiye, tavir ve hareketi ile isbu maddenin tatbikine sebep olan devletin gemilerini bu hakdan istifade ettir-meyebilecektir.
türkiye hükümeti, yukariki birinci fikranin kendisine verdigi salahiyeti istisnal ettigi takdirde yüksek akit taraflarla akvam cemiyeti umumî katibi-ne bu hususta bir teblig gönderecektir.
cemiyeti akvam konseyi üçte iki ekseriyetle türkiye'nin bu suretle ittihaz etmis oldugu tedbirlerin hakli olmadigina karar verirse ve isbu mukavelenameye vaziülimza yüksek akit taraflarin ekseyeti de keza ayni reyde bulunuyorsa, türkiye hükümeti bahse mevzu tedbirlerle isbu mukavelenamenin 6 inci maddesi mucibince alinmis olabilecek tedbirleri refetmeyi taahhüt eder.
madde 22.
ıçinde veba, kolera, sarihuma, lekelihumma veya çiçek vakalari bulunan veyahut içinde yedi günden az bir zaman evvel bu hastaliklar bulunmus olan harp gemilerile, bes defa 24 saatten az bir zamandanberi bulasik bir limani terketmis olan hap gemileri, bogazlari karantine altinda geçecekler ve bogazlarin bulasdirilmasina imkan birakmamak için muktazi tahaffuz tedbirlerini gemi vesaitiyle ittihaz etmege mecbur olacaklardir.
kisim iii
hava sefınelerı
madde 23.
sivil hava sefinelerinin akdeniz ile karadeniz arasinda geçisini temin etmek için, türkiye hükümeti bogazlarin memnu mintikalari haricinde bu geçise mahsus hava yollarini göstereceklerdir; sivil hava setineleri türkiye hükümetine, arizî uçuslar için üç gün evvel bir mütekaddim ihbar ve muntazam servis seferleri için geçis tarihlerini tasrih eden umumî bir mütekaddim ihbar vermek suretile bu yollari kullanabileceklerdir.
diger taraftan, bogazlarin yeniden askerîlestirilmesine ragmen, türkiye hükümeti, türkiye'de mer'î havaî seyrüsefer nizamatina tevfikan avrupa ile asya arasinda türkiye arazisi üzerinden uçmalarina müsaade edilmis olan sivil hava setinelerinin tam bir emniyetle geçmeleri için muktazi teshilati gösterecektir. uçus müsaadesi verilmis olan ahval için bogazlar mintikasinda takib edilecek yol vakit vakit gösterilecektir.
kisim iv.
umumî ahkam
madde 24.
bogazlar rejimine dair 24 temmuz 1923 tarihli mukavelename mucibince teessüs etmis olan beynelmilel komisyonun salahiyetleri türkiye hükümetine devredilmistir.
türkiye hükümeti 11, 12, 14 ve 18 nci maddelerin tatbikine mütedair istatistikleri toplamagi ve malümati vermegi taahhüt eder.
türkiye hükümeti, bu mukavelenamenin harp gemilerinin bogazlardan geçisine dair olan her hükümünün icrasina nezaret edecektir.
türkiye hükümeti, ecnebî bahrî bir kuvvetin yakinda bogazlardan ge-çeceginden haberdar edilir edilmez, bu kuvvetin tesekkülünü, tonajini, bo-gazlara duhulü için derpis edilen tarihi ve ledelicap, muhtemel avdet tarihini yüksek akit taraflarin ankara'daki mümessillerine bildirecektir.
türkiye hükümeti bogazlarda ecnebi harp gemilerinin seyrüseferini gösteren ve ticarete ve isbu mukavelenamede deris edilen bahrî ve havaî seyrisafaine faideli olan her türlü malümati ihtiva eden senelik bir raporu ak-vam cemiyeti umumî katibligiyle yüksek akid taraflara tevdi edecektir.
madde 25.
ısbu mukavelenamenin hiçbir hükmü, türkiye için veya akvam cemi-yeti azasi herhangi baska bir yüksek akid taraf için akvam cemiyeti misa-kindan mütevellit hukuk ve vecibeleri ihlal edemez.
kisim v.
nıhaı ahkam
madde 26.
ısbu mukavelename en kisa bir müddet zarfinda tasdik edilecektir. tasdiknameler, paris'te fransa cumhuriyeti hükümeti hazinei evrakina tevdi edilecektir.
japonya hükümeti, tasdikin icra edilmis oldugunu paris'teki siyasî mümessili vasitasile fransa cumhuriyeti hükümetine bildirmekle iktifa edebi-lecek ve bu takdirde tasdiknameyi mümkün olan süratle isal edecektir.
türkiye'ninki de dahil olmak üzere, alti tasdikname tevdi edilir edilmez bir tevdi zabitnamesi tanzim edilecektir. bundan evvelki fikrada derpis edilen teblig, bu hususta, tasdikname tevdiine muadil olacaktir.
ısbu mukavelename bu zabitname tarihinden itibaren mer'iyet mevkii-ne girecektir.
fransa hükümeti bundan evvelki fikrada derpis edilen zabitname ile bilahare tevdi edilecek tasdiknameelerin tevdi zabitnamelerinin aslina muta-bik birer suretini yüksek akid taraflarin kaffesine tevdi edecektir.
madde 27.
mevkii mer'iyete girdiginden itibaren isbu mukavelename, 24 temmuz 1923 tarihli lozan sulh muahedenamesine vaziulimza herhangi bir devletm iltihakina açik olacaktir.
herhangi bir iltihak diplomasi tarikile fransa cumhuriyeti hükümetine, ve onun tarafindan da yüksek akid taraflarin kaffesine teblig edilecektir.
bu iltihak fransa hükümetine yapilan teblig tarihinden itibaren muteber olacaktir.
madde 28.
ısbu mukavelename mevkii mer'iyete girdigi tarihten itibaren yirmi se-ne müddetle mer'i olacaktir.
bununla beraber isbu mukavelenamenin 1 nci maddesinde teyit edilen geçis ve seyrisefain serbestisi prensibinin müddeti namahduttur.
mezkur yirmi senelik müddetinin inkizasindan iki sene evvel hiç bir yüksek akid taraf, fransa hükümetine fesih ihbarnamesi vermemis ise, isbu mukavelename, bir fesih ihbarnamesi gönderilmesinden itibaren iki sene geçinceye kadar muteber kalacaktir. bu ihbarnamede fransa hükümeti tarafindan yüksek akid taratiara teblig edilecektir.
ısbu mukavelename, bu madde ahkami mucibince feshedildigi takdirde yöksek akid taraflar yeni bir mukavelenamenin ahkamini tesbit etmek üzere, kendilerini bir konferanta temsil ettirmek hususunda mutabiktirlar.
madde 29.
ısbu mukavelenamenin mer'iyet mevkiine girmesinden itibaren her bes senelik müddetin hitaminda yüksek akit taraflardan her biri, isbu mukavele-nameenin bir veya bir kaç hükmünün tadilini teklife tesebbüs edebilecektir.
yüksek akid taraflardan biri tarafindan vaki olan tadil talebi, kabule sayan olmak için, sayet 14 üncü veya 18 inci maddelerin tadilini istihdaf ediyorsa, diger yüksek bir akid, ve sayet diger herhangi bir maddenin tadilini istihdaf ediyorsa, diger iki yüksek akid tarafindan iltizam edilmelidir.
bu suretle iltizam edilen tadil talebi cari bes senelik müddetin inkizasindan üç ay evvel yüksek akid taraflarin herbirine teblig edilecektir. bu ihbarname teklif edilen tadilatin mahiyetini ve sebeplerini ihtiva edecektir.
bu teklifler üzerinde diplomasi tarikiyle bir neticeye vasil olmak mümkün olmazsa yüksek akid taraflar bu hususta toplanacak bir konferansta kendilerini temsil ettireceklerdir.
bu konferans ancak ittifaki ara ile karar verebilecektir; bu hükümden 14 üncü madde ile 18 inci/ maddeye müteallik tadil halleri müstesna olup bunlar için yüksek akid taraflarin dörtte üçünün ekseriyeti kifayet edecektir.
bu eksiyet, türkiye dahil olmak üzere, karadeniz sahildari yüksek akid taraflarin dörtte üçünü ihtiva etmek suretiyle hesap edilecektir.
tasdikanlilmakal yukarida isimleri mezkur murahhaslar isbu mukavelenameyi imza etmislerdir.
montreux'de yirmi temmuz bin dokuzyüz otuz alti tarihinde on bir nüsha olarak tanzim edilmistir. bunlardan murahhaslar tarafindan mühürlenmis olan birinci nüsha, fransa cumhuriyeti hükümeti hazinei evrakina vazedile-cektir, diger nüshalar da vaziülimza devletlere teslim edilmistir.
n.p.nicolaev
pierre neicov
j.paul-boncour
h.ponsot
stanley
s.m.bruce
n.politis
raoul bibica rosetti
zîrde vaziülimza japon murahhaslari, isbu mukavele ahkaminin, ak-vam cemiyeti azasi olmayan bir devlet sifatiyle japonyanin vaziyetini, gerek akvam cemiyeti misakina nazaran, gerek mezkur misak çerçevesi dahilinde mün'akit mütekabil muzaheret muahedenamelerine göre, hiç bir suretle tadil etmedigini ve japonya'nin betahsis 19 ve 25 nci maddeler ahkami dahilinde bu misak ve muahhedeler hakkinda tam bir serbestii takdir muhafaza ettigini hükümetleri namina beyan ederler.
n.sato
massa-aki hotta
n. tutulesco
cons. contzesco
v.v. pella dr.
r. aras
suad davaz
n. menemencioglu
asim gündüz.
n. sadak
maxime litvinoff
dr. i. v. soubbotitch
2) ıfa edilen hizmetin mahiyeti
beher neto hacim tonilato-su (net register tonnage) üzerinden istîfa edilecek resim veya harç miktari (altin frank)
lahika l
1. ısbu mukavelenamenin 2 nci maddesi mudbince istifa edilebilecek olan rüsum ve tekalif asagidaki tabloda gösterilenler olacaktir. türkiye hükümetinin bu rüsum ve tekalifden kabul edebilecegi muhtemel tenzilat sancak farki gözetilmeksizin, tatbik edilecektir.
ıfa edilen hizmetin mahiyeti
beher neto hacim tonilato-su (net register tonnage) üzerinden istîfa edilecek resim veya harç miktari (altin frank)
sihhîkontrol 0.075
fenerler, ziyali samandiralar, geçis samandiralari ve saire: 800 tona kadar 0.42
800 tondan faziasi 0.21
tahlisiye hizmeti: buna tahlisiye sandallari, roket istasyon-lari, sis düdükleri, radiofarlar ve keza b) fikrasinda dahil bulunmayan ziyali samandiralar veya ayni neviden di-gertesisat dahildir 0.10
2. ısbu lahikanin 1 nci fikrasina merbut tabloda tasrih edilen rüsum ve tekalif bogazlardan iki defa geçis içindir (yani ege denizinden karadenize bir geçis ve ege denizine dönüs seyahati veyahut karadenizden ege denizine bogazlardan bir geçis ve müteakiben karadenize dönüs); bununla beraber eger bir ticaret gemisi azimet seyahati için bogazlara girdigi tarihten itibaren alti aydan fazla bir zaman sonra, vaziyete göre, ege denizine veya karadenize dönmek üzere bogazlardan tekrar geçerse bu gemi sancak farki gözetilmeksizin bu rüsum ve tekaliti ikinci defa olarak tediye ile mükellef tutulabilir.
3. eger, bir ticaret gemisi azimet geçisinde avdet etmiyecegini beyan ederse, isbu lahikanin birinci paragrafinin (b) ve (c) fikralarinda derpis edilen rüsum ve tekalif hususunda tarifenin nisfini tediye edecektir.
4. ısbu lahikanin birinci paragrafina merbut tabloda tarif edilen ve mev-zuu bahis hizmetlerin icap ettirdigi masraflari kapatmaga ve ihtiyat akçesi veya makul bir müdevver sermaye muhafazasi için lüzumlu miktardan yüksek olmiyacak olan rüsum ve tekalif, ancak isbu mukavelenamenin 29 ncu mad-desi ahkami tatbik edilmek suretiyle tezyid veya ikmal edileceklerdir. bunlar tediye tarihlerindeki kambiyo fiatina göre altin frank veya türk parasi olarak tesviye olunur.
5. ticaret gemileri kilavuzluk ve romorkoj gibi ihtiyari hizmetler için, böyle bir hizmet gemilerin acenta veya kaptanlarinin talebi üzerin^ türk makamati tarafindan layikiyle ifa edildigi takdirde, rüsum ve tekalif tediyesine mecbur tutulabilir. türkiye hükümeti isbu ihtiyarî hizmetlerin ifasi için istifa edilecek rüsum ve tekalif tarifesini zaman zaman nesredecektir.
6. isbu tarifeler mezkür hizmetler 5 nci maddenin tatbiki suretiyle mec-burî kilindigi hallerde tezyid edilmeyeceklerdir.
lahıka ii
a. maimahreç esasi:
1. bir su üstü gemisinin maimahreç esasi, tam mürettebati ve makine ve kazanlariyle denize açilmaga müheyya olan ve makine ve kazanlarinin beslenmesine mahsus mahrukati ile ihtiyat suyu hariç olmak üzere, bütün esliha ve her türlü mühimmatini, tesisatini, techizatini, kumanyasini, mürettebati için tatli suyu, muhtelif erzakini ve harp esnasinda tasiyacagi her nevi alat ve edevat ve yedek parçalarini hamil olan, insasi itmam edilmis bir ge-minin maimahrecidir.
2. bir denizalti gemisinin maimahreç esasi, tam mürettebati ve motör cihazi ile denize açilmaga müheyya olan ve mahrukati, yaglama yagi, tatli suyu ve her nevi (ballast) suyu hariç olmak üzere bütün silahlarini, her türlü mühimmatini, tesisatini, techizatini, mürettebatinin komanyasini ve harp es-nasinda tasiyacagi muhtelif alat ve edevati ve her nevi yedek parçalarini ha-mil bulunan (dalma sarniçlarinin suyu hariç) insasi itmam edilmis geminin su üstünde maimahrecidir.
3. "ton" kelimesi, "metrik ton" tabirindekinden gayri, 1,061 kilogramlik (2.240 librelik) bir tonu ifade eder.
b. siniflar:
1. hattiharp gemileri asagidaki iki talî sinifin birine mensup olan suüstü harp gemileridir:
a) tayyare ana gemileri, muavin gemiler veya (b) talî sinifina mensup hattiharp gemilerinden maada, maimahreci 10.000 (10.160 metrik ton) tondan fazla olan veya 203 milimetre (8 pus) çapinda yukari bir topla mücehhez suüstü harp gemileridir.
b) tayyare ana gemilerinden maada maimahreci 8.000 (8.128 metrelik ton) tondan yukari olmayan ve 203 milimetre (8 pus) çapindan yukari bir topla mücehhez bulunan suüstü harp gemileridir.
2. tayyare ana gemileri, hacimleri ne olursa olsun, baslica tayyare ta-simak ve bunlari denizde harekete geçirmek için insa edilmis veya tertibat-landirilmis suüstü harp gemileridir. eger, bir harp gemisi baslica tayyare tasi-mak ve bunlari denizde harekete geçirmek için insa edilmemis veya tertibatlandirilmamis ise bu gemiye bir inme veya havalanma güvertesinin kurulmasi bunun tayyare ana gemileri sinifina ithalini intaç eylemez.
tayyare ana gemileri sinifi iki tali sinifa ayrilir, söyle ki:
a) tayyarelerin uçabilecekleri veya konabilecekleri bir güverte ile mü-cehhez olan gemiler;
b) yukarida (a) fikrasinda tarif edilen bir güverte ile mücehhez bulun-mayan gemiler.
3. hatif suüstü gemileri, tayyare gemileri, küçük muharebe gemileri ve-ya muavin gemilerden maada maimahreci 10.000 (10.160 metrik ton) tonu geçmemek üzere 100 tondan (102) metrik ton) fazla olan ve 204 milimetre (8 pus) çapindan yukari topla mücehhez bulunmayan suüstü harp gemileridir.
hafif suüstü gemiieri sinifi üç talî sinifa ayrilir, söyle ki:
a) 155 milimetre (6.1 pus) çapindan yukari birtop tasiyan gemiler,
b) 155 milimetre (6.1 pus) çapindan yukari top tasimiyan ve maimah-reci 3.000 (3.048 metrik ton) tondan yukari olan gemiler,
c) 155 milimetre (6.1 pus) çapindan yukari top tasimayan ve maimah-reci 3.000 (3.048 metrik ton) tondan yukari olmayan gemiler.
4. denizalti gemileri, denizin sathi altinda seyrüsefer etmek üzere insa edilmis bütün gemilerdir.
5. küçük muharebe gemileri, muavin gemilerden maada maihmahreci 2.000 (2.032 metrik ton) tonu tecavüz etmemek üzere 100 (102 metrik ton) tondan fazla olan, fakat asagidaki evsafin hiç birini haiz bulunmayan suüstü harp gemileridir:
a) 155 milimetre (6.1 pus) çapindan yukari bir topla mücehhez olmak;
b) torpil atmak için insa veya techiz edilmis bulunmak;
c) 20 milden fazla sürat temin etmek üzere insa edilmis olmak;
6. muavin gemiler, askerîfiloya mensup olup maimahreci 100 tondan (102 metrik ton) fazla bulunan, normal olarak filo hizmetinde veya asker nak-linde veyahut muharebe yapan gemilerin kullandiklari hizmetten baska her-hangi bir hizmette kullanilan, muhabere yapan gemi olmak için hassaten in-sa edilmemis olan ve asagidaki evsaftan hiç birini haiz bulunmayan suüstü gemileridir:
a) 155 milimetre (6.1pus) den yüksek bir çapta bir topla mücehhez olmak;
b) 76 milimetre (3 pus) den yüksek bir çapta sekiz toptan fazla topla mücehhez olmak;
c) torpil atmak için insa veya techiz edilmis bulunmak;
d) zirhli levhalarla muhafaza edilmek üzere insa edilmis olmak;
e) 28 milden fazla bir sürate erismek için insa edilmis olmak;
f) tayyareleri denizde harekete getirmek üzere bilhassa insa edilmis veya tertibatlandirilmis olmak;
g) tayyare uçurmak için, ikiden fazla aletle mücehhez buiunmak. c. yasini doldurmus gemiler:
asagidaki siniflara ve talî siniflara mensup gemiler insaalarindan itiba-ren atide adetleri gösterilen seneler geçince "yasini doldurmus" telakki edile-ceklerdir:
a) bir hattiharp gemisi için .............................................................. 26 sene
b) bir tayyare ama gemisi için ......................................................... 26 sene
c) (a) ve (b) talî siniflardan bir hafif suüstü gemisi için:
(i) 1 kanunnusani 1920 tarihinden evvel tezgaha konmus ise........ 16 sene
(ii) 31 kanunuevvel 1919 tarihinden sonra tezgaha konmus ise...... 20 sene
(d) (c) talîsinifina mensup bir hafif suüstü gemisi için ..................... 16 sene
(e) bir denizalti gemisi için................................................................ 13 sene
lahıka iii
japon donanmasina mensup, asagida irae edilen yasini doldurmus üç mektep gemisi meyanindan iki geminin bogazlardaki limanlari birlikte ziyare-tine müsaade edilmesi mukarrerdir. bu iki geminin mecmu tonaji bu halde 15.000 tona muadil addolunacaktir.
tezgaha konma tarihi hizmete girme tarihi maimahreç esasi (ton) teslihat
asama 20.x.1996 18.111.1899 9.240 iv x 200 mm.
xllx150mm.
yakumo 1.ix.1898 20.iv.1900 9.010 iv x 200 mm.
xllx150mm.
ıwate 11.xi.1898 18.111.1901 9.180 iv x 200 mm.
xivx150mm.
lahika iv
1. isbu mukavelenamenin 18 nci maddesinde derpis edilen karadeniz sahildari devletlere ait filolarin tonaj yekünunun hesabina ithal edilecek ge-milerin siniflari ve tali siniflari berveçhi atidir:
hattiharp gemileri: l
(a) tali sinifi
(b) tali sinifi
tayyare ana gemileri:
(a) talî sinifi
(b) tali sinifi
hafif suüstü gemileri:
(a) tali sinifi
(b) talî sinifi
(c) talî sinifi
denizalti gemileri:
ısbu mukavelenameye merbut ii numarali lahikadaki tariflere göre.
tonaj yekununun hesabinda nazari itibare alinmasi lazim gelen maimahreç iii numarali lahikada tarif edilen maimahreç esasidir. mezkur lahika-da tarif edilecegi üzere, ancak "yasini doldurmamis" gemiler nazari itibare alinacaktir.
2. 18 nci maddenin (b) fikrasinda derpis edilen tebligatin ayrica isbu lahikanin birinci fikrasinda zikredilen sinif ve talî sinif gemilerin tonaj yekununu da ihtiva etmesi lazimdir.
protokol
bugünkü tarihli mukavelenameyi imza ettikleri sirada, zîrde vaziülimza murahhaalar, hükümetlerini taahhüt altina alarak asagidaki ahkami kabul et-tiklerini beyan ederler.
1. türkiye, mezkur mukavelenamenin mukaddemesinde tarif edilen bogazlar mintikasini derhal yeniden askerîlestirebilecektir.
2. 15 agustos 1936 tarihinden itibaren türkiye hükümeti, mezkür mu-kavelenamede tasrih edilen rejimi muvakkaten tatbik edecektir.
3. ısbu protokol bugünkü tarihden itibaren muteber olacaktir.
montreux'de yirmi temmuz bir dokuzyüz otuz alti tarihinde tanzim edilmistir.
n.p. nicolaev
pierre neicov
j. paul-boncour
h. ponsot
stanley
s. m. bruce
n. polms
raul bibica rosetti
n. s. sato (ad referendum)
n. titulesco
cons. contzesco
v.v.pella
dr. r.aras
suad davaz
n. menemencioglu
asim gündüz
n.sadak
maxime lıtvinoff
dr. i. v. soubbottch
-
Gündelik Sözlük
